Vergunningvrij bouwen in Nederland wat mag wel en wat niet

Bouwen zonder vergunning klinkt aantrekkelijk maar is niet zonder risico’s

Je wilt snel iets bouwen. Een berging in de tuin, een dakkapel, een uitbouw aan de achterkant van je woning of een overkapping. Je hoort vaak: “Dat mag toch vergunningvrij?” Maar klopt dat wel? En wat zijn de voorwaarden? In deze blog leggen we je helder uit wat je wél en niet zonder vergunning mag doen, zodat je problemen met de gemeente of buren voorkomt.

Wat betekent vergunningvrij bouwen

Vergunningvrij betekent dat je géén omgevingsvergunning hoeft aan te vragen bij de gemeente. Dat scheelt tijd, kosten en papierwerk. Maar het betekent niet dat je zomaar alles mag doen. Je moet nog steeds voldoen aan de technische bouwregels (zoals veiligheid en constructie), het burenrecht en andere bepalingen uit het Burgerlijk Wetboek.

Vergunningvrij bouwen geldt alleen voor specifieke situaties en bouwwerken, zoals:

• Kleine bijgebouwen (schuur, berging, tuinhuis)
• Uitbouwen aan de achterkant van je woning
• Dakkapellen aan de achterzijde
• Erfafscheidingen tot bepaalde hoogte
• Zonweringen en rolluiken

Wanneer mag je iets vergunningvrij bouwen

De regels verschillen per situatie, maar hieronder zie je de belangrijkste voorwaarden:

1. Plaatsing achtererfgebied
   Het bouwwerk moet in het ‘achtererfgebied’ liggen, dus achter de woning of het gebouw.
2. Afmetingen en hoogte
   Er gelden maximale hoogtes (bijv. 3 meter voor een aanbouw) en maximale oppervlaktes afhankelijk van de grootte van je perceel.
3. Niet op beschermd erfgoed
   Woon je in een monumentaal pand of beschermd stadsgezicht? Dan gelden andere regels.
4. Gebouw moet functioneel ondergeschikt zijn
   Een tuinhuis of berging is prima. Maar een tweede woning of kantoor mag meestal niet vergunningvrij.
5. Geen strijd met bestemmingsplan
   Ook zonder vergunning moet het plan wel passen binnen het geldende bestemmingsplan.

Veelgemaakte misverstanden

1. “Als ik geen vergunning nodig heb, hoef ik nergens rekening mee te houden”
   → Niet waar. Je moet nog steeds voldoen aan het Bouwbesluit (veiligheid, gezondheid, gebruik).
2. “Het staat op eigen grond, dus ik mag bouwen wat ik wil”
   → Niet waar. Er zijn regels voor erfafscheidingen, rooilijnen, afstand tot buren.
3. “De aannemer zegt dat het gewoon kan”
   → Dat ontslaat jou niet van de verplichting om zelf te controleren of je voldoet aan de regels.
4. “Ik heb het al gebouwd, dus het komt wel goed”
   → Bouw je zonder vergunning terwijl dat tóch verplicht blijkt? Dan kun je worden verplicht om alles weer af te breken.

Hoe check je of jouw plan vergunningvrij is

1. Doe de vergunningcheck op het Omgevingsloket
   Op www.omgevingsloket.nl kun je je plan invullen en direct zien of je vergunning nodig hebt.
2. Bekijk het bestemmingsplan van je perceel
   Check of jouw plannen passen binnen de regels voor functie en bebouwing.
3. Overleg met de gemeente
   Zeker bij twijfel of afwijkende situaties kun je altijd een vooroverleg aanvragen.
4. Laat een bouwkundig bureau meekijken
   Zij kunnen je plan toetsen op regelgeving én helpen met de juiste tekeningen en indiening.

Waarom het soms tóch slim is om een vergunning aan te vragen

Ook als het strikt genomen niet verplicht is, kan het aanvragen van een vergunning voordelen bieden:

• Je hebt zekerheid richting buren of bij verkoop
• Je krijgt inhoudelijke toetsing en voorkomt fouten
• Je kunt bouwfouten of juridische discussies voorkomen

Praktijkvoorbeelden

✅ Vergunningvrij:
Je plaatst een houten berging van 2,5 meter hoog in je achtertuin, op 1 meter van de erfgrens. De berging is kleiner dan 30 m².
→ Vergunningvrij toegestaan.

❌ Niet vergunningvrij:
Je wilt een glazen serre van 4 meter diep aan de achterkant van je woning. Je woning ligt binnen beschermd stadsgezicht.
→ Vergunning nodig.

❌ Niet vergunningvrij:
Je bouwt een tuinhuis met toilet en douche om in te verhuren.
→ Functioneel niet ondergeschikt. Vergunning vereist.

Conclusie

Vergunningvrij bouwen kan een flinke tijds- en kostenbesparing opleveren. Maar alleen als je precies weet wat de regels zijn. Bij twijfel is het altijd verstandig om een expert in te schakelen. Zo voorkom je dat een slim idee eindigt in juridische problemen of hoge boetes.

Bij WB4U kijken we graag met je mee. We toetsen je plan, adviseren over regelgeving en maken waar nodig direct de juiste bouwtekeningen. Zodat je met vertrouwen bouwt.